Khi nhiều nhà đầu tư cùng đề xuất một dự án, năng lực tài chính được xem xét trên phần vốn mỗi bên cam kết góp: mỗi thành viên phải chứng minh đủ năng lực cho phần của mình, và tổng các phần phải đủ cho yêu cầu của cả dự án. Cộng gộp vốn chủ sở hữu của cả nhóm cho đẹp, trong khi một thành viên gánh phần lớn mà năng lực mỏng, là lỗi phổ biến khiến hồ sơ bị hỏi lại.
Liên danh giúp gom vốn và kinh nghiệm cho dự án lớn, nhưng cũng nhân lên số giấy tờ phải khớp nhau và số rủi ro khi một bên rút. Bài này giải thích cách cơ quan thẩm định nhìn năng lực tài chính của liên danh, cách chia nghĩa vụ ký quỹ, các điều khoản nên có trong thoả thuận giữa các nhà đầu tư, và những gì xảy ra khi một thành viên không góp đủ.
Hai bối cảnh liên danh khác nhau
Cần tách hai bối cảnh. Bối cảnh thứ nhất: nhiều nhà đầu tư cùng nộp hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, theo Luật Đầu tư. Văn bản chấp thuận khi đó ghi tên các nhà đầu tư, phần vốn góp của từng bên. Bối cảnh thứ hai: liên danh tham gia đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư theo Luật Đấu thầu 2023, với thoả thuận liên danh và tiêu chuẩn đánh giá năng lực theo hồ sơ mời thầu.
Hai bối cảnh có chung tinh thần nhưng khác về cách đánh giá. Trong đấu thầu, hồ sơ mời thầu thường quy định cụ thể cách tính năng lực liên danh, yêu cầu tối thiểu với thành viên đứng đầu và từng thành viên. Trong thủ tục chấp thuận không qua đấu thầu, cơ quan thẩm định xét trên hồ sơ, theo nguyên tắc mỗi bên chứng minh phần của mình.
Đọc kỹ bối cảnh nào áp cho dự án trước khi chuẩn bị hồ sơ, vì cách chia phần và cách ghi thoả thuận sẽ khác nhau. Có dự án đi qua cả hai: các bên liên danh để dự thầu, trúng thầu rồi tiếp tục làm thủ tục đầu tư, đất đai với tư cách nhà đầu tư dự án. Khi đó thoả thuận nên viết sao cho dùng được ở cả hai chặng, tránh phải ký lại giữa chừng.
Cơ quan thẩm định nhìn năng lực tài chính liên danh thế nào
Bảng dưới mô tả cách đánh giá phổ biến; chi tiết tuỳ bối cảnh và văn bản hiện hành.
| Câu hỏi | Điều cơ quan muốn thấy | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Tổng vốn góp của các bên có đủ phần vốn chủ sở hữu yêu cầu không | Tổng phần góp đạt tỷ lệ tối thiểu trên tổng vốn đầu tư | Cộng vốn điều lệ thay vì vốn chủ sở hữu thực |
| Từng bên có đủ năng lực cho phần mình cam kết không | Mỗi thành viên có tài liệu chứng minh tương xứng với phần góp | Một bên cam kết phần lớn nhưng báo cáo tài chính mỏng |
| Vốn của từng bên có đang gánh dự án khác không | Bảng cộng gộp riêng cho từng thành viên | Chỉ cộng gộp cho thành viên đứng đầu |
| Ai chịu trách nhiệm khi một bên không góp | Thoả thuận có cơ chế thay thế, mua lại phần góp | Thoả thuận im lặng về tình huống này |
| Văn bản ngân hàng cấp cho ai | Thư cam kết ghi đúng bên vay hoặc ghi rõ cho liên danh | Thư cấp cho một thành viên nhưng dùng cho cả nhóm |
Phần chứng minh của từng thành viên vẫn dùng các loại tài liệu quen thuộc: báo cáo tài chính, cam kết của công ty mẹ, cam kết của tổ chức tài chính, bảo lãnh năng lực tài chính. Điểm khác là phải làm đủ cho từng bên, không phải một bộ chung.
Thoả thuận giữa các nhà đầu tư nên chốt những gì
Tỷ lệ góp vốn và tiến độ góp của từng bên. Khớp với văn bản đề xuất và sau này với văn bản chấp thuận. Tiến độ của từng bên nên tách riêng để biết ai chậm khi có chuyện.
Ai thực hiện ký quỹ hoặc lấy bảo lãnh. Một bên đứng tên cho cả nhóm, hay mỗi bên góp phần tương ứng vào một khoản chung. Thoả thuận ký quỹ với cơ quan đăng ký đầu tư chỉ có một bên ký với Nhà nước; quan hệ nội bộ phải tự giải quyết.
Ai nhận lại tiền ký quỹ khi được hoàn. Theo tỷ lệ đóng góp, về tài khoản nào. Nếu ký quỹ bị nộp ngân sách vì lỗi của một bên, bên đó bồi hoàn cho các bên còn lại ra sao.
Thành lập pháp nhân dự án. Có lập tổ chức kinh tế chung để thực hiện dự án không; vốn điều lệ, tỷ lệ sở hữu, người đại diện, quyền biểu quyết với các quyết định lớn.
Cơ chế khi một bên không góp đủ. Các bên còn lại có quyền góp thay và tăng tỷ lệ không, có quyền mua lại phần của bên vi phạm không, bên vi phạm chịu phạt gì. Mọi thay đổi nhà đầu tư sau đó vẫn phải làm thủ tục với cơ quan nhà nước.
Rút khỏi dự án. Điều kiện, thời điểm được chuyển nhượng phần của mình, quyền ưu tiên mua của các bên còn lại.
Khi một thành viên không góp được phần vốn
Đây là tình huống khiến nhiều liên danh đổ vỡ. Ví dụ giả định: ba nhà đầu tư cùng được chấp thuận một dự án, một bên gặp khó khăn tài chính và không góp đúng tiến độ. Với cơ quan nhà nước, dự án chậm góp vốn là dự án chậm, không phân biệt lỗi của ai trong nhóm. Ký quỹ, tiến độ, nguy cơ bị xử lý áp lên cả dự án.
Các bên còn lại thường có ba hướng: góp thay và sau đó làm thủ tục điều chỉnh tỷ lệ; nhận chuyển nhượng phần của bên gặp khó; hoặc tìm nhà đầu tư mới thay thế. Hướng nào cũng phải làm thủ tục điều chỉnh với cơ quan đăng ký đầu tư, và nhà đầu tư mới, nếu có, phải chứng minh năng lực tài chính như từ đầu.
Thoả thuận càng rõ thì các bước này càng nhanh. Thoả thuận im lặng thì mỗi bước lại là một cuộc thương lượng, trong khi đồng hồ tiến độ vẫn chạy. Dự án liên danh có giá trị lớn nên có luật sư soạn hoặc rà thoả thuận ngay từ đầu; nếu muốn hình dung các phương án khi một bên rút, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ngồi vào bàn đàm phán.
Liên danh trong đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư: những điểm riêng
Khi dự án có sử dụng đất được đưa ra đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, liên danh phải theo khuôn của Luật Đấu thầu 2023 và hồ sơ mời thầu. Thoả thuận liên danh là một phần của hồ sơ dự thầu, ghi rõ thành viên đứng đầu, phần công việc và tỷ lệ góp vốn của từng thành viên, trách nhiệm chung và riêng. Thiếu thoả thuận hoặc thoả thuận không đúng nội dung yêu cầu có thể khiến hồ sơ bị loại ngay từ bước kiểm tra tính hợp lệ.
Tiêu chuẩn năng lực tài chính trong hồ sơ mời thầu thường được đánh giá theo phần tham gia: thành viên góp tỷ lệ nào phải đáp ứng yêu cầu tương ứng với tỷ lệ đó, thành viên đứng đầu thường có yêu cầu tối thiểu riêng. Cách cộng cụ thể khác nhau giữa các hồ sơ mời thầu, nên đọc từng dòng trước khi chia tỷ lệ.
Sau khi trúng thầu, tỷ lệ trong thoả thuận liên danh trở thành căn cứ để thành lập tổ chức kinh tế thực hiện dự án và để ký hợp đồng dự án. Thay đổi thành viên liên danh sau khi trúng thầu không đơn giản như thay đổi giữa các bên tư nhân; thường phải được bên mời thầu, cơ quan ký hợp đồng chấp thuận theo điều kiện luật định.
Chuẩn bị hồ sơ năng lực tài chính cho liên danh
Trình tự gợi ý khi các bên đã thống nhất cùng đề xuất dự án.
- Chốt tỷ lệ góp vốn của từng bên, dựa trên năng lực thật chứ không dựa trên mong muốn chia quyền lợi.
- Từng bên lập bảng cộng gộp vốn chủ sở hữu với các dự án mình đang thực hiện, kiểm còn đủ cho phần cam kết.
- Từng bên chuẩn bị tài liệu chứng minh tương xứng phần góp: báo cáo tài chính, cam kết công ty mẹ, thư ngân hàng.
- Dựng phương án tài chính chung, ghi rõ nguồn của từng bên và phần vốn huy động.
- Ký thoả thuận giữa các nhà đầu tư trước khi nộp hồ sơ, gồm cả điều khoản về ký quỹ và khi một bên vi phạm.
- Rà chéo để tên các bên, số tiền, tỷ lệ khớp nhau trên mọi tài liệu.
Trong đấu thầu, thứ tự gần như tương tự nhưng phải bám theo tiêu chuẩn trong hồ sơ mời thầu, gồm yêu cầu riêng với thành viên đứng đầu liên danh.
Những dấu hiệu nên dừng lại trước khi vào liên danh
Liên danh mạnh khi các bên bổ sung cho nhau. Các dấu hiệu dưới cho thấy nên xem lại trước khi cùng đứng tên.
- Một bên đề nghị đứng tên với tỷ lệ lớn nhưng không cung cấp được báo cáo tài chính kiểm toán.
- Một bên muốn đứng tên thay cho người khác không xuất hiện trong hồ sơ; đây là rủi ro pháp lý lớn, có thể bị coi là giao dịch giả tạo.
- Các bên chưa thống nhất được ai chịu nếu ký quỹ bị mất.
- Thoả thuận chỉ có phần chia lợi nhuận, không có phần nghĩa vụ góp vốn và xử lý vi phạm.
- Nhà đầu tư nước ngoài trong nhóm chưa kiểm điều kiện tiếp cận thị trường cho ngành nghề của dự án.
Dừng lại để làm rõ thường rẻ hơn nhiều so với tháo gỡ một liên danh đã được ghi trên văn bản chấp thuận. Một khi tên các nhà đầu tư và tỷ lệ góp đã nằm trên văn bản của Nhà nước, mọi thay đổi đều phải đi qua thủ tục điều chỉnh, kèm thời gian chờ và yêu cầu chứng minh năng lực của người mới. Trong khi đó, tiến độ dự án và nghĩa vụ ký quỹ vẫn tính từ ngày cũ.
Câu hỏi thường gặp
Năng lực tài chính của liên danh có được cộng tổng các thành viên không?
Tổng phần góp của các thành viên phải đủ cho yêu cầu của dự án, nhưng mỗi thành viên còn phải chứng minh đủ năng lực cho phần mình cam kết. Trong đấu thầu, cách tính cụ thể theo hồ sơ mời thầu, thường có yêu cầu riêng với thành viên đứng đầu.
Liên danh có bắt buộc phải lập công ty chung không?
Không phải mọi trường hợp. Các nhà đầu tư có thể cùng đứng tên dự án rồi thành lập tổ chức kinh tế để thực hiện, hoặc thực hiện theo hình thức hợp đồng tuỳ dự án và quy định áp dụng. Việc lập pháp nhân chung nên được thoả thuận từ đầu, kèm tỷ lệ sở hữu.
Ai ký thoả thuận ký quỹ với cơ quan nhà nước khi có nhiều nhà đầu tư?
Thoả thuận ký quỹ được ký với nhà đầu tư dự án hoặc tổ chức kinh tế thực hiện dự án theo hướng dẫn của cơ quan đăng ký đầu tư. Việc các bên chia nhau khoản tiền là quan hệ nội bộ, phải ghi trong thoả thuận giữa các nhà đầu tư.
Một bên muốn rút khỏi dự án thì làm thế nào?
Bên đó chuyển nhượng phần của mình cho bên còn lại hoặc nhà đầu tư mới theo thoả thuận, rồi làm thủ tục điều chỉnh với cơ quan đăng ký đầu tư. Nhà đầu tư nhận phần phải đáp ứng điều kiện như nhà đầu tư ban đầu, gồm năng lực tài chính.
Có nên để một bên đứng tên hộ cho bên không muốn xuất hiện không?
Không. Đứng tên hộ trong dự án đầu tư có thể bị coi là giao dịch giả tạo, là căn cứ để chấm dứt dự án theo luật, và để lại rủi ro tranh chấp lớn giữa hai bên. Mọi nhà đầu tư thật nên đứng tên công khai trong hồ sơ.
Liên danh có nhà đầu tư nước ngoài thì có gì khác?
Bên nước ngoài phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường cho ngành nghề của dự án, chứng minh tài chính bằng giấy tờ hợp pháp hoá khi cần, và góp vốn qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong pháp nhân dự án có thể bị giới hạn theo ngành.