Nhà đầu tư tạm ngừng hoặc ngừng hoạt động một dự án phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan đăng ký đầu tư; thời gian ngừng không xoá các nghĩa vụ về đất, môi trường, lao động và không tự động kéo dài tiến độ dự án. Ngoài việc tự ngừng, cơ quan nhà nước có thể buộc dự án ngừng toàn bộ hoặc một phần trong một số trường hợp luật định.
Tạm ngừng dự án dễ bị nhầm với tạm ngừng kinh doanh của doanh nghiệp, một thủ tục khác hẳn theo Luật Doanh nghiệp. Bài phân biệt hai việc này, liệt kê nghĩa vụ còn chạy trong thời gian ngừng, các tình huống Nhà nước buộc ngừng và việc cần làm để quay lại hoạt động. Thời hạn thông báo cụ thể bạn đối chiếu với văn bản hiện hành.
Tạm ngừng dự án và tạm ngừng kinh doanh của doanh nghiệp
Một doanh nghiệp có thể có nhiều dự án; ngừng một dự án không có nghĩa doanh nghiệp ngừng kinh doanh, và ngược lại.
| Tiêu chí | Tạm ngừng dự án đầu tư | Tạm ngừng kinh doanh của doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Luật điều chỉnh chính | Luật Đầu tư | Luật Doanh nghiệp |
| Báo cho ai | Cơ quan đăng ký đầu tư (Sở Tài chính hoặc Ban quản lý) | Cơ quan đăng ký kinh doanh |
| Phạm vi | Một dự án cụ thể | Toàn bộ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp |
| Khi doanh nghiệp chỉ có một dự án và ngừng hẳn | Thường phải làm cả hai thủ tục | Thường phải làm cả hai thủ tục |
| Ảnh hưởng thuế | Không tự động thay đổi nghĩa vụ kê khai của doanh nghiệp | Có quy định riêng về kê khai thuế trong thời gian tạm ngừng |
Doanh nghiệp vốn nước ngoài chỉ có một dự án là trường hợp hay bị làm thiếu: báo tạm ngừng kinh doanh xong tưởng là đủ, trong khi cơ quan đăng ký đầu tư vẫn coi dự án đang hoạt động và tiếp tục đòi báo cáo giám sát, tiến độ.
Khi nào chủ dự án tự tạm ngừng
Lý do tạm ngừng thường gặp: thị trường đầu ra sụt mạnh, thiếu nguyên liệu, đang tái cấu trúc, đang chờ đổi công nghệ, chủ đầu tư nước ngoài thay đổi chiến lược toàn cầu, hoặc thiên tai, dịch bệnh. Pháp luật không đòi chủ dự án phải xin phép để ngừng, nhưng đòi thông báo bằng văn bản trong thời hạn luật định, để cơ quan quản lý biết dự án đang ở trạng thái nào.
Tạm ngừng do bất khả kháng được đối xử khác: Luật Đầu tư có cơ chế để Nhà nước miễn tiền thuê đất trong thời gian dự án phải ngừng để khắc phục hậu quả bất khả kháng. Muốn hưởng, chủ dự án cần chứng minh sự kiện bất khả kháng và mối liên hệ giữa sự kiện với việc ngừng, và làm thủ tục với cơ quan có thẩm quyền về đất đai, thuế; không có chuyện tự áp dụng.
Cần phân biệt "tạm ngừng" với "giãn tiến độ" của dự án đang xây dựng. Dự án chưa đi vào hoạt động mà dừng thi công thì câu hỏi chính là tiến độ có còn đúng cam kết hay không, và có thể phải làm thủ tục điều chỉnh tiến độ. Bài về dự án chậm tiến độ đã có trên trang giấy phép trong cùng hệ; ở đây tập trung vào dự án đã vận hành.
Thông báo tạm ngừng nên có những gì
Mẫu thông báo tải trên Cổng dịch vụ công hoặc hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư. Ngoài các ô của mẫu, nội dung nên rõ:
- Dự án nào (theo mã số dự án trên giấy chứng nhận), ngừng toàn bộ hay ngừng một phần, phần nào.
- Thời điểm bắt đầu ngừng và thời gian dự kiến ngừng.
- Lý do ngừng, kèm tài liệu nếu là bất khả kháng.
- Phương án bảo đảm các nghĩa vụ trong thời gian ngừng: bảo vệ tài sản, xử lý chất thải tồn, chế độ cho người lao động, nghĩa vụ tài chính về đất.
- Đầu mối liên hệ của doanh nghiệp trong thời gian ngừng, vì nhiều dự án ngừng rồi không ai trả lời công văn.
Ngoài cơ quan đăng ký đầu tư, nên thông báo cho cơ quan thuế quản lý, cơ quan quản lý lao động nếu ngừng việc nhiều người, Ban quản lý khu công nghiệp và chủ đầu tư hạ tầng nếu ở trong khu, cùng ngân hàng đang cho vay theo điều khoản hợp đồng tín dụng.
Nghĩa vụ không ngừng theo dự án
Tiền thuê đất. Trừ trường hợp được miễn do bất khả kháng theo thủ tục, tiền thuê đất vẫn phát sinh trong thời gian ngừng. Nợ tiền thuê đất kéo dài là một trong những đường dẫn tới thu hồi đất.
Môi trường. Hoá chất, nguyên liệu, chất thải còn tồn trong nhà máy vẫn phải được lưu giữ, xử lý đúng quy định. Một nhà máy ngừng mà bỏ mặc kho hoá chất là rủi ro an toàn và vi phạm môi trường.
Người lao động. Ngừng việc vì lý do kinh tế, khách quan có quy định riêng về tiền lương ngừng việc trong Bộ luật Lao động; ngừng kéo dài có thể dẫn tới thủ tục cho thôi việc vì lý do kinh tế với nghĩa vụ trao đổi với tổ chức đại diện người lao động và báo cơ quan quản lý lao động.
Phòng cháy và an ninh tài sản. Nhà xưởng không người là nơi dễ cháy và bị mất cắp. Hệ thống phòng cháy phải duy trì, có người trực.
Báo cáo. Chế độ báo cáo định kỳ về đầu tư, thống kê, thuế vẫn áp dụng; ghi rõ trạng thái tạm ngừng trong báo cáo thay vì bỏ trống.
Tiến độ và ký quỹ. Thời gian tạm ngừng không tự động được cộng vào tiến độ đã cam kết. Dự án còn nghĩa vụ ký quỹ theo tiến độ thì ngừng mà không điều chỉnh tiến độ có thể ảnh hưởng tới việc hoàn ký quỹ.
Tạm ngừng hay chấm dứt luôn: cân nhắc trước khi chọn
Tạm ngừng giữ lại quyền, nhưng cũng giữ lại nghĩa vụ. Dự án vẫn còn giấy chứng nhận, còn đất, còn ưu đãi nếu đáp ứng điều kiện. Đổi lại, tiền thuê đất, chi phí bảo vệ tài sản, nghĩa vụ báo cáo tiếp tục chạy. Một dự án ngừng nhiều năm có thể tốn nhiều hơn giá trị còn lại.
Có triển vọng quay lại trong thời gian ước tính được không. Nếu nguyên nhân ngừng là đơn hàng theo mùa, đổi công nghệ, sửa chữa sau sự cố, tạm ngừng là lựa chọn tự nhiên. Nếu thị trường sản phẩm đã mất hẳn, ngừng kéo dài chỉ trì hoãn quyết định chấm dứt.
Thời hạn còn lại của dự án và của đất. Dự án còn ít năm thời hạn mà ngừng thêm vài năm thì khi quay lại không còn đủ thời gian khai thác để bù chi phí khởi động lại.
Có bên muốn nhận lại dự án không. Một dự án đang ở trạng thái tạm ngừng có trật tự, giấy tờ đầy đủ, nghĩa vụ không nợ đọng, dễ chuyển nhượng hơn nhiều so với một dự án đã bị buộc ngừng hoặc đang bị xem xét chấm dứt. Chuyển nhượng có khi là lối ra tốt hơn cả tạm ngừng lẫn chấm dứt.
Cam kết với Nhà nước gắn với dự án. Ưu đãi đã hưởng có điều kiện duy trì hoạt động, ký quỹ theo tiến độ, hợp đồng dự án với cơ quan nhà nước có thể làm chi phí của việc ngừng hoặc chấm dứt khác nhau. Liệt kê những cam kết này trước khi quyết định.
Khi cơ quan nhà nước buộc dự án ngừng
Luật Đầu tư cho phép cơ quan nhà nước quyết định ngừng hoặc ngừng một phần hoạt động của dự án trong một số nhóm trường hợp: để bảo vệ di tích, di vật, cổ vật theo pháp luật về di sản văn hoá; để khắc phục vi phạm về môi trường hoặc an toàn lao động theo đề nghị của cơ quan quản lý chuyên ngành; theo bản án, quyết định của toà án hoặc trọng tài; hoặc khi nhà đầu tư không thực hiện đúng nội dung đã được chấp thuận, đã bị xử phạt mà vẫn tiếp tục vi phạm. Dự án gây phương hại hoặc có nguy cơ phương hại quốc phòng, an ninh có thể bị Thủ tướng quyết định ngừng.
Quyết định buộc ngừng thường nêu phần hoạt động bị ngừng, lý do, và điều kiện để được hoạt động lại. Chủ dự án nên đọc kỹ điều kiện này, lập kế hoạch khắc phục có mốc thời gian, và báo cáo tiến độ khắc phục bằng văn bản. Ngừng kéo dài mà không khắc phục được có thể dẫn tới bị chấm dứt dự án.
Nếu cho rằng quyết định không đúng, chủ dự án có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính theo quy định. Trong lúc khiếu nại, quyết định thường vẫn phải được thi hành, trừ khi có quyết định tạm đình chỉ thi hành; vì vậy đừng tiếp tục hoạt động phần bị ngừng chỉ vì đã nộp đơn.
Quay lại hoạt động sau thời gian ngừng
Dù tự ngừng hay bị buộc ngừng, quay lại cũng cần làm có thứ tự:
- Kiểm lại hiệu lực các giấy phép trong thời gian ngừng: giấy phép môi trường, giấy phép ngành, chứng nhận an toàn thiết bị có thể đã hết hạn.
- Bảo dưỡng, kiểm định thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn; kiểm tra hệ thống phòng cháy trước khi chạy lại.
- Với trường hợp bị buộc ngừng: hoàn tất biện pháp khắc phục, gửi báo cáo và chờ văn bản cho phép hoạt động lại nếu quyết định yêu cầu.
- Thông báo cho cơ quan đăng ký đầu tư về việc hoạt động trở lại, kèm các cơ quan đã được báo khi ngừng.
- Rà soát tiến độ dự án; nếu ngừng làm tiến độ lệch so với cam kết, làm thủ tục điều chỉnh tiến độ.
- Tuyển lại hoặc gọi người lao động quay lại theo thoả thuận và quy định lao động.
Ví dụ giả định: một nhà máy chế biến thuỷ sản ở Cà Mau ngừng tám tháng vì mất đơn hàng xuất khẩu. Khi có đơn mới, chủ nhà máy phát hiện chứng nhận an toàn thực phẩm và một số kiểm định thiết bị áp lực đã hết hạn trong thời gian ngừng. Chuẩn bị gia hạn những giấy này trong lúc ngừng giúp rút ngắn thời gian quay lại.
Câu hỏi thường gặp
Tạm ngừng dự án có giới hạn thời gian tối đa không?
Pháp luật đầu tư có những quy định liên quan, ví dụ dự án đã ngừng hoạt động một thời gian dài mà cơ quan nhà nước không liên lạc được với nhà đầu tư có thể bị chấm dứt. Đối chiếu quy định hiện hành và luôn giữ liên lạc với cơ quan đăng ký đầu tư trong thời gian ngừng.
Tạm ngừng dự án có phải nộp lại giấy chứng nhận đăng ký đầu tư không?
Không. Tạm ngừng chỉ là thông báo trạng thái, giấy chứng nhận vẫn giữ nguyên hiệu lực. Chỉ khi dự án chấm dứt hoạt động thì mới phát sinh việc thu hồi hoặc ghi nhận chấm dứt giấy chứng nhận.
Thời gian tạm ngừng do dịch bệnh có được tính là bất khả kháng không?
Có thể, nếu sự kiện đáp ứng điều kiện bất khả kháng theo Bộ luật Dân sự và có văn bản của cơ quan nhà nước về biện pháp phòng chống dịch ảnh hưởng trực tiếp tới dự án. Chủ dự án phải chứng minh, và việc miễn tiền thuê đất hay điều chỉnh tiến độ đều cần thủ tục.
Người lao động có được trả lương khi nhà máy tạm ngừng?
Tuỳ lý do ngừng việc, Bộ luật Lao động quy định khác nhau về tiền lương ngừng việc; có trường hợp hai bên thoả thuận mức lương ngừng việc trong khung luật cho phép. Ngừng kéo dài cần trao đổi với tổ chức đại diện người lao động và tuân thủ thủ tục cho thôi việc nếu đi tới bước đó.
Đang bị buộc ngừng một phần, có được chuyển nhượng dự án không?
Dự án đang bị ngừng chưa hẳn bị cấm chuyển nhượng, nhưng bên nhận sẽ kế thừa nghĩa vụ khắc phục và cơ quan nhà nước sẽ xem xét kỹ. Nếu dự án đã thuộc diện bị chấm dứt thì không chuyển nhượng được. Nên có luật sư xem trước khi đàm phán.
Doanh nghiệp có hai dự án, ngừng một dự án thì có phải tạm ngừng kinh doanh không?
Không. Doanh nghiệp vẫn hoạt động bình thường với dự án còn lại; chỉ cần thông báo tạm ngừng cho dự án bị ngừng với cơ quan đăng ký đầu tư. Thủ tục tạm ngừng kinh doanh của doanh nghiệp chỉ dùng khi toàn bộ doanh nghiệp tạm dừng kinh doanh.