Tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (thường gọi tắt theo tiếng Anh là DICA) là tài khoản ngân hàng riêng mà doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thuộc diện quy định phải mở tại một ngân hàng được phép ở Việt Nam, để nhận vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài và thực hiện các giao dịch vốn như chuyển lợi nhuận, chuyển vốn ra nước ngoài. Quy định chi tiết do Ngân hàng Nhà nước ban hành trong văn bản về quản lý ngoại hối đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam.
Tài khoản này nghe như chuyện kỹ thuật của kế toán, nhưng nó là bằng chứng dòng tiền đầu tư của bạn. Tiền góp vốn đi sai đường thì sau này rất khó chứng minh đã góp, khó chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, và khó bán lại phần vốn. Bài này giải thích ai phải mở, tiền nào đi vào và đi ra, quy trình mở và góp vốn, cùng các lỗi hay gặp. Chi tiết nghiệp vụ có thể khác giữa các ngân hàng và có thể thay đổi theo văn bản mới, nên hãy hỏi ngân hàng bạn chọn.
Ai phải mở tài khoản vốn đầu tư trực tiếp
Công ty thành lập theo giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Công ty có nhà đầu tư nước ngoài thành lập mới, đi qua bước đăng ký đầu tư, là nhóm điển hình phải mở. Đây là trường hợp của phần lớn công ty 100% vốn nước ngoài và công ty liên doanh lập mới.
Công ty Việt Nam nhận vốn nước ngoài đến mức nhất định. Công ty đang hoạt động mà nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua lại đến tỷ lệ sở hữu theo ngưỡng Ngân hàng Nhà nước quy định, hoặc giao dịch thuộc diện phải đăng ký góp vốn, cũng có thể phải mở. Hãy hỏi ngân hàng với tỷ lệ cụ thể của công ty bạn.
Trường hợp không thuộc diện. Công ty có nhà đầu tư nước ngoài nắm tỷ lệ nhỏ, không thuộc các nhóm trên, thì nhà đầu tư nước ngoài thường góp vốn qua tài khoản vốn đầu tư gián tiếp của chính họ. Đây là ranh giới hay bị nhầm, nên cần xác định từ trước khi chuyển tiền.
Mỗi doanh nghiệp, mỗi loại tiền một tài khoản. Doanh nghiệp thường chỉ được mở một tài khoản vốn đầu tư trực tiếp cho mỗi loại ngoại tệ tại một ngân hàng được phép; nếu góp vốn bằng đồng Việt Nam từ nguồn hợp pháp thì có tài khoản bằng đồng Việt Nam. Muốn đổi ngân hàng thì phải đóng tài khoản cũ, chuyển số dư sang tài khoản mới.
Dự án BCC và văn phòng điều hành. Nhà đầu tư nước ngoài tham gia hợp đồng BCC có quy định riêng về tài khoản cho việc thực hiện hợp đồng. Trường hợp này nên hỏi ngân hàng từ khi soạn hợp đồng, vì cách mở và nội dung thu chi khác với công ty.
Tiền nào đi vào, tiền nào đi ra
Tài khoản vốn đầu tư trực tiếp không phải tài khoản để chi tiêu hằng ngày. Bảng dưới gom các giao dịch thường gặp; danh mục đầy đủ theo văn bản của Ngân hàng Nhà nước và hướng dẫn của ngân hàng.
| Chiều | Giao dịch thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thu vào | Tiền góp vốn đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài | Chuyển từ tài khoản của chính nhà đầu tư đã đăng ký |
| Thu vào | Tiền giải ngân khoản vay nước ngoài thuộc diện quy định | Khoản vay có thể phải đăng ký với Ngân hàng Nhà nước tuỳ kỳ hạn |
| Thu vào | Lãi tiền gửi trên số dư tài khoản | Ghi nhận như các tài khoản khác |
| Chi ra | Chuyển sang tài khoản thanh toán của doanh nghiệp để chi hoạt động | Đây là cách đúng để dùng tiền góp vốn trả lương, tiền thuê, mua hàng |
| Chi ra | Trả gốc, lãi vay nước ngoài | Theo hợp đồng vay đã đăng ký nếu thuộc diện |
| Chi ra | Chuyển lợi nhuận, vốn đầu tư ra nước ngoài cho nhà đầu tư | Sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính và có chứng từ theo quy định |
Ngân hàng sẽ hỏi chứng từ cho gần như mọi giao dịch vốn: giấy chứng nhận, báo cáo tài chính, quyết định chia lợi nhuận, hợp đồng vay. Chuẩn bị sẵn sẽ tránh được nhiều ngày chờ.
Mở tài khoản và góp vốn: trình tự thông thường
Thứ tự dưới đây giúp tiền góp vốn đi đúng đường ngay từ lần đầu:
- Chọn một ngân hàng được phép kinh doanh ngoại hối tại Việt Nam, hỏi danh mục hồ sơ mở tài khoản vốn đầu tư trực tiếp và yêu cầu có mặt của người đại diện.
- Sau khi có giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, nộp hồ sơ mở tài khoản: giấy tờ pháp lý của công ty, giấy tờ người đại diện, mẫu chữ ký.
- Nhận số tài khoản và gửi cho nhà đầu tư ở nước ngoài kèm tên chính xác của công ty, tên ngân hàng, mã định danh ngân hàng.
- Nhà đầu tư lập lệnh chuyển tiền từ tài khoản đứng tên chính mình, nội dung ghi rõ là góp vốn đầu tư vào công ty theo giấy chứng nhận số nào.
- Kế toán theo dõi tiền về, đối chiếu số tiền, người chuyển, nội dung với vốn đăng ký và tiến độ góp vốn.
- Chuyển dần sang tài khoản thanh toán của công ty theo nhu cầu chi, mỗi lần có nội dung rõ ràng.
- Lưu chứng từ ngân hàng cho từng đợt góp vào hồ sơ vốn của công ty.
Nếu nhà đầu tư muốn góp vốn trước khi có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp để chi một số khoản chuẩn bị, hãy hỏi ngân hàng về cách xử lý; không chuyển vào tài khoản cá nhân của người đại diện để "giữ hộ".
Chuyển lợi nhuận và rút vốn ra nước ngoài
Lợi nhuận mà nhà đầu tư nước ngoài được chia từ công ty ở Việt Nam được chuyển ra nước ngoài qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp. Điều kiện chung là công ty đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, có báo cáo tài chính được kiểm toán cho năm tài chính đó, và có quyết định chia lợi nhuận theo điều lệ. Pháp luật quản lý thuế còn yêu cầu thông báo với cơ quan thuế trước khi chuyển lợi nhuận; thời hạn và mẫu thông báo nên kiểm theo văn bản hiện hành.
Doanh nghiệp còn lỗ luỹ kế thì về nguyên tắc chưa có lợi nhuận để chia. Đây là điều nhiều nhà đầu tư bất ngờ khi năm thứ hai có lãi nhưng chưa bù hết lỗ năm đầu.
Rút vốn, tức chuyển vốn đầu tư ra nước ngoài, xảy ra khi giảm vốn, chuyển nhượng vốn cho người khác hoặc giải thể. Mỗi trường hợp cần chứng từ riêng: quyết định giảm vốn và giấy chứng nhận đã điều chỉnh, hợp đồng chuyển nhượng và chứng từ thuế liên quan, hoặc hồ sơ giải thể. Tiền thu từ chuyển nhượng giữa hai nhà đầu tư nước ngoài với nhau có thể không đi qua tài khoản của công ty mà qua tài khoản của các bên; hãy hỏi ngân hàng với cấu trúc cụ thể.
Phần thuế liên quan, như thuế thu nhập từ chuyển nhượng vốn hay thuế với lợi nhuận chuyển về, nên hỏi người làm thuế; trang này chỉ nhắc để bạn không quên bước đó trong kế hoạch dòng tiền.
Vay công ty mẹ: vì sao vốn đầu tư khác vốn góp lại quan trọng
Nhiều công ty vốn ngoại không chỉ nhận vốn góp mà còn vay công ty mẹ hoặc ngân hàng nước ngoài để bổ sung vốn hoạt động. Đây là khoản vay nước ngoài, chịu quy định quản lý ngoại hối riêng, và tiền giải ngân, trả nợ thường đi qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp.
Theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước, khoản vay nước ngoài có kỳ hạn dài thường phải đăng ký trước khi rút vốn, và khoản vay ngắn hạn bị gia hạn kéo dài cũng có thể rơi vào diện phải đăng ký. Bên cạnh đó, dư nợ vay trung, dài hạn của doanh nghiệp có vốn nước ngoài thường bị giới hạn trong phần chênh lệch giữa vốn đầu tư của dự án và vốn góp ghi trên giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Hai con số mà nhiều người khai tuỳ tiện lúc đầu hoá ra quyết định công ty được vay nước ngoài bao nhiêu. Chi tiết về kỳ hạn, hạn mức nên kiểm theo văn bản đang có hiệu lực.
Ví dụ giả định: một công ty khai vốn đầu tư bằng đúng vốn góp. Một năm sau công ty cần vay công ty mẹ để mở rộng, và phát hiện phần chênh lệch bằng không, nghĩa là phải điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư để tăng vốn đầu tư trước khi vay. Nếu ngay từ đầu kế hoạch tài chính đã tính phần vốn vay, việc ghi vốn đầu tư lớn hơn vốn góp tương ứng sẽ đỡ một vòng thủ tục.
Lỗi hay gặp làm kẹt dòng tiền
Những lỗi dưới đây thường không bị phát hiện ngay mà lộ ra sau một hai năm, khi công ty muốn chuyển lợi nhuận hoặc nhà đầu tư muốn bán phần vốn:
- Chuyển tiền góp vốn vào tài khoản thanh toán thường hoặc tài khoản cá nhân của giám đốc, rồi mới chuyển vào tài khoản vốn: khó chứng minh đây là vốn góp từ nước ngoài.
- Người chuyển tiền không phải nhà đầu tư đã đăng ký, ví dụ một công ty khác trong tập đoàn: ngân hàng có thể từ chối ghi nhận là vốn góp hoặc yêu cầu giải trình.
- Nội dung chuyển tiền ghi chung chung như "chuyển tiền", "hỗ trợ chi phí": dễ bị xác định là khoản khác, không phải vốn góp.
- Chuyển vượt quá vốn đăng ký mà chưa điều chỉnh: phần vượt không được ghi nhận là vốn góp, cần xử lý lại.
- Dùng trực tiếp tài khoản vốn để trả lương, trả nhà cung cấp: sai mục đích sử dụng tài khoản.
- Vay tiền của công ty mẹ mà không tìm hiểu nghĩa vụ đăng ký khoản vay nước ngoài: đến lúc trả nợ mới phát hiện không chuyển ra được.
- Đổi ngân hàng mà không đóng tài khoản cũ đúng thủ tục: có hai tài khoản vốn cho cùng một loại tiền là trái quy định.
Cách phòng đơn giản nhất là cho kế toán và nhà đầu tư cùng xem một bảng theo dõi dòng vốn từ đợt góp đầu tiên, và hỏi ngân hàng trước mỗi giao dịch vốn lạ.
Câu hỏi thường gặp
Tài khoản vốn đầu tư trực tiếp có dùng để nhận tiền khách hàng nước ngoài trả không?
Không. Tiền khách hàng trả cho hàng hoá, dịch vụ là thu nhập từ hoạt động kinh doanh, đi vào tài khoản thanh toán của công ty. Tài khoản vốn chỉ dùng cho các giao dịch vốn như góp vốn, vay nước ngoài, chuyển lợi nhuận.
Nhà đầu tư nước ngoài có được nộp tiền mặt vào tài khoản vốn không?
Góp vốn bằng tiền của nhà đầu tư nước ngoài phải đi qua chuyển khoản theo quy định quản lý ngoại hối; nộp tiền mặt mang vào Việt Nam để góp vốn không phải cách thông thường và có thể không được ghi nhận. Hãy chuyển khoản từ tài khoản đứng tên nhà đầu tư.
Góp vốn bằng máy móc có đi qua tài khoản vốn không?
Không, vì không có dòng tiền. Góp vốn bằng máy móc được chứng minh bằng chứng từ nhập khẩu, biên bản định giá và giao nhận. Tuy vậy, kế toán vẫn cần ghi nhận phần vốn này vào sổ để khớp với vốn đăng ký.
Có được mở tài khoản vốn trước khi có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp không?
Công ty chưa có pháp nhân thì chưa thể đứng tên tài khoản. Thông thường tài khoản được mở sau khi có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Hãy hỏi ngân hàng về lịch làm việc để mở ngay khi có giấy.
Công ty Việt Nam nhận vốn nước ngoài tỷ lệ nhỏ có phải mở tài khoản này không?
Không phải mọi trường hợp đều phải mở. Ngân hàng Nhà nước quy định các nhóm doanh nghiệp phải mở theo tỷ lệ sở hữu và loại giao dịch. Nếu không thuộc diện, nhà đầu tư nước ngoài góp vốn qua tài khoản vốn đầu tư gián tiếp của mình.
Đổi ngân hàng mở tài khoản vốn có phức tạp không?
Được phép đổi, nhưng phải đóng tài khoản ở ngân hàng cũ, mở tài khoản mới và chuyển toàn bộ số dư theo đúng trình tự. Nên làm vào lúc không có giao dịch vốn lớn đang dở, và giữ chứng từ của cả hai tài khoản.