Cá nhân có quốc tịch Việt Nam được đầu tư ra nước ngoài như một nhà đầu tư theo Luật Đầu tư: lập công ty, góp vốn, mua phần vốn để tham gia quản lý một doanh nghiệp ở nước ngoài, với điều kiện có giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài và chuyển vốn qua kênh ngân hàng theo quy định ngoại hối. Thủ tục về cơ bản giống doanh nghiệp, nhưng phần chứng minh tư cách, nguồn tiền và nghĩa vụ thuế có điểm riêng.
Cá nhân thường đến với đầu tư ra nước ngoài theo những ngả rất đời thường: cùng bạn bè mở quán ở Úc, góp vốn vào cửa hàng của người thân ở Mỹ, lập công ty nhỏ ở Singapore để nhận hợp đồng tư vấn. Vì quy mô nhỏ nên nhiều người không nghĩ tới thủ tục. Bài này giúp bạn nhận ra khi nào hoạt động của mình là đầu tư ra nước ngoài, khác gì với chuyển tiền cho mục đích cá nhân, và phải làm gì để dòng tiền đi, về đều có căn cứ.
Chuyển tiền cá nhân hay đầu tư ra nước ngoài: phân biệt bằng mục đích
Pháp luật ngoại hối chia các dòng tiền cá nhân ra nước ngoài theo mục đích. Mỗi mục đích đi một cơ chế riêng.
| Mục đích | Cơ chế | Ghi chú |
|---|---|---|
| Du học, chữa bệnh, công tác, du lịch, trợ cấp thân nhân, thừa kế | Chuyển tiền một chiều theo quy định ngoại hối, chứng từ theo từng mục đích tại ngân hàng | Không phải đầu tư, không cần giấy chứng nhận đầu tư |
| Lập công ty, góp vốn, mua phần vốn để tham gia quản lý một doanh nghiệp ở nước ngoài | Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài: giấy chứng nhận, tài khoản vốn, đăng ký ngoại hối | Chủ đề của bài này |
| Mua cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ ở nước ngoài | Đầu tư gián tiếp, cơ chế riêng, thường hạn chế với cá nhân | Có cơ chế riêng cho người lao động nhận cổ phiếu thưởng của công ty mẹ nước ngoài, đối chiếu quy định hiện hành |
| Chuyển tiền phục vụ hồ sơ định cư, nhập quốc tịch nước ngoài bằng đầu tư | Tuỳ cấu trúc khoản đầu tư, có thể thuộc diện đầu tư ra nước ngoài | Cần hỏi kỹ trước, không mặc định là chuyển tiền cá nhân |
Điểm mấu chốt: nếu khoản tiền dùng để sở hữu hoặc tham gia điều hành một hoạt động kinh doanh, nó là đầu tư, bất kể bạn chuyển ít hay nhiều, bất kể đối tác là người thân. Gọi đó là "gửi tiền cho con" khi thực chất là vốn góp vào cửa hàng của con là khai sai mục đích chuyển tiền.
Hồ sơ của cá nhân khác doanh nghiệp ở đâu
Khung hồ sơ giống doanh nghiệp: văn bản đăng ký đầu tư, tài liệu tư cách, nguồn ngoại tệ, xác nhận nghĩa vụ thuế và tài liệu về dự án. Những điểm khác dưới đây là chỗ cá nhân hay bị hỏi lại.
- Tài liệu tư cách là giấy tờ tuỳ thân còn hiệu lực, thay cho giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp; thông tin cá nhân phải khớp trên mọi giấy tờ.
- Không có "quyết định đầu tư" của hội đồng thành viên hay đại hội đồng cổ đông; chính văn bản đăng ký thể hiện ý chí đầu tư của bạn.
- Xác nhận nghĩa vụ thuế là xác nhận về thuế thu nhập cá nhân và các nghĩa vụ khác của bạn với cơ quan thuế, theo hướng dẫn hiện hành.
- Nguồn ngoại tệ: ngoại tệ bạn đang có trên tài khoản, hoặc ngoại tệ mua của ngân hàng được phép kèm văn bản cam kết thu xếp.
- Giải trình nguồn tiền thường được yêu cầu kỹ hơn: sao kê, hợp đồng bán tài sản, giấy tờ thu nhập, giấy tờ thừa kế, tặng cho.
- Nếu cùng người khác góp, mỗi cá nhân Việt Nam là một nhà đầu tư, có thể đăng ký chung một dự án nhưng mỗi người đều phải đủ giấy tờ của mình.
Đừng để phần nguồn tiền tới phút chót. Một khoản tiết kiệm tích luỹ nhiều năm hoàn toàn hợp pháp, nhưng nếu không có giấy tờ chứng minh, ngân hàng vẫn phải hỏi theo quy định về phòng, chống rửa tiền. Gom chứng từ trước giúp hồ sơ đi nhanh và tránh cảm giác bị nghi ngờ.
Bốn tình huống cá nhân hay gặp
Góp vốn mở nhà hàng cùng người thân ở nước ngoài. Đây là góp vốn thành lập hoặc góp vào một doanh nghiệp ở nước ngoài, thuộc diện đầu tư ra nước ngoài. Thoả thuận góp vốn với người thân nên lập thành văn bản rõ ràng: tỷ lệ, quyền quản lý, chia lợi nhuận, rút vốn. Văn bản này vừa bảo vệ quan hệ gia đình, vừa là tài liệu cho hồ sơ phía Việt Nam.
Lập công ty một thành viên ở nước ngoài để nhận hợp đồng dịch vụ. Nhiều người làm tư vấn, thiết kế, lập trình lập công ty ở nước ngoài để khách hàng quốc tế dễ ký. Dù vốn tối thiểu rất nhỏ, đây vẫn là thành lập tổ chức kinh tế ở nước ngoài. Ngoài thủ tục đầu tư, hãy hỏi kế toán về thuế thu nhập ở hai nước và nơi bạn được coi là cư trú thuế.
Dùng tiền đã có sẵn ở nước ngoài để đầu tư ở đó. Nếu tiền chưa từng đi từ Việt Nam ra, ví dụ thu nhập bạn kiếm được khi làm việc ở nước ngoài, câu hỏi có thuộc diện đăng ký đầu tư ra nước ngoài hay không phức tạp hơn và phụ thuộc vào tình trạng cư trú, nguồn gốc khoản tiền. Trường hợp này nên hỏi cơ quan đăng ký hoặc luật sư trước, không tự kết luận.
Mua nhà ở nước ngoài. Mua nhà để ở cho bản thân, gia đình khác với mua bất động sản để kinh doanh cho thuê. Kinh doanh bất động sản ở nước ngoài là ngành có điều kiện khi đầu tư ra nước ngoài. Còn việc chuyển tiền mua nhà để ở có được hay không, bằng cơ chế nào, phải đối chiếu quy định ngoại hối hiện hành; đừng mặc định là được.
Lộ trình cho một cá nhân, từ ý định tới khi tiền đi
Thứ tự dưới đây giúp cá nhân tránh hai lỗi phổ biến: chuyển tiền trước rồi mới tính thủ tục, và lập công ty ở nước ngoài xong mới phát hiện không chuyển vốn chính thức được.
- Xác định hình thức và đối tác: lập mới, góp vào công ty có sẵn, tỷ lệ bao nhiêu, ai điều hành.
- Gom chứng từ nguồn tiền và kiểm tình trạng nghĩa vụ thuế của bản thân.
- Làm việc với một ngân hàng được phép về việc mở tài khoản vốn và thu xếp ngoại tệ nếu cần mua.
- Nộp hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài cho Bộ Tài chính qua hệ thống trực tuyến.
- Có giấy chứng nhận, mở tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài, đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước theo quy định.
- Hoàn tất thủ tục ở nước tiếp nhận, thông báo kết quả cho cơ quan Việt Nam, rồi chuyển vốn theo tiến độ.
- Báo cáo định kỳ, chuyển lợi nhuận về đúng hạn, khai thuế thu nhập phát sinh.
Với cá nhân, bước 7 thường bị bỏ quên nhất. Nhà đầu tư cá nhân cũng có nghĩa vụ báo cáo như doanh nghiệp, và lợi nhuận được chia từ nước ngoài là thu nhập phải khai thuế theo pháp luật thuế thu nhập cá nhân, có xét tới hiệp định tránh đánh thuế hai lần nếu có.
Rủi ro khi đi tắt và cách quay về đúng đường
Đi tắt thường trông như thế này: bạn chuyển tiền cho người thân "để chi tiêu", người thân dùng tiền đó góp vốn vào công ty đứng tên bạn ở nước ngoài. Ban đầu không ai hỏi. Rắc rối đến khi bạn muốn đưa tiền về: lợi nhuận, tiền bán phần vốn, tiền hoàn vốn khi đóng công ty. Ngân hàng ở Việt Nam sẽ hỏi khoản này từ đâu, và bạn không có giấy chứng nhận, không có tài khoản vốn, không có lịch sử chuyển vốn hợp lệ để giải trình.
Hậu quả có thể gồm xử phạt hành chính về đầu tư và ngoại hối, khó khăn khi đưa tiền về, rủi ro thuế vì thu nhập không được kê khai đúng. Nếu đã lỡ đi tắt, đừng tiếp tục chuyển thêm theo cách cũ. Hãy liệt kê lại toàn bộ dòng tiền đã đi, giấy tờ đang có ở nước ngoài, rồi gặp luật sư để tìm phương án khắc phục theo quy định hiện hành, chấp nhận xử lý vi phạm nếu có. Càng để lâu, lượng giao dịch cần giải trình càng lớn.
Việc làm đúng từ đầu tốn công hơn vài tuần, nhưng đổi lại mọi dòng tiền về sau đều có đường đi rõ ràng, và khi cần bán, chuyển nhượng hay để lại tài sản cho con cái, giấy tờ đầy đủ là điều kiện để việc đó diễn ra suôn sẻ.
Cá nhân nên tự làm hay nhờ người làm
Với khoản đầu tư nhỏ, cấu trúc đơn giản như góp vốn một lần vào một công ty, nhiều cá nhân tự làm được nếu chịu khó đọc hướng dẫn trên Cổng dịch vụ công và làm việc sớm với ngân hàng. Phần mất thời gian nhất thường là giấy tờ nguồn tiền và tài liệu ở nước ngoài.
Nên nhờ người làm nghề khi khoản tiền lớn, có nhiều người cùng góp, dùng tiền đã ở sẵn nước ngoài, liên quan tới bất động sản, hoặc kết hợp với hồ sơ định cư. Những tình huống này có điểm giao nhau giữa luật đầu tư, ngoại hối, thuế và luật nước sở tại, nên một sai sót nhỏ có thể tốn kém lâu dài.
Dù tự làm hay nhờ người, bạn vẫn là người đứng tên nhà đầu tư và chịu trách nhiệm về nội dung khai. Khi thuê dịch vụ, hãy yêu cầu được xem toàn bộ hồ sơ trước khi ký, hỏi rõ phần nào họ làm, phần nào bạn phải tự chuẩn bị, và ai theo dõi nghĩa vụ báo cáo sau khi có giấy. Giữ một bản sao đầy đủ ở nhà, vì người làm dịch vụ có thể không còn đồng hành với bạn vài năm sau, lúc bạn cần đưa tiền về.
Câu hỏi thường gặp
Cá nhân có được đầu tư ra nước ngoài không?
Được. Cá nhân có quốc tịch Việt Nam là nhà đầu tư theo Luật Đầu tư, có thể lập công ty, góp vốn, mua phần vốn để tham gia quản lý doanh nghiệp ở nước ngoài, với điều kiện có giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài và chuyển vốn đúng kênh.
Góp vốn vào cửa hàng của người thân ở nước ngoài có cần xin phép không?
Có, nếu khoản tiền dùng để sở hữu hoặc tham gia điều hành hoạt động kinh doanh đó. Đây là đầu tư ra nước ngoài, không phải chuyển tiền trợ cấp thân nhân, nên cần giấy chứng nhận và chuyển qua tài khoản vốn đầu tư.
Cá nhân cần giấy xác nhận thuế gì khi đầu tư ra nước ngoài?
Cần văn bản của cơ quan thuế xác nhận việc thực hiện nghĩa vụ thuế của bạn, chủ yếu là thuế thu nhập cá nhân và các nghĩa vụ khác nếu có, theo hướng dẫn hiện hành. Nên xin gần thời điểm nộp hồ sơ để còn trong thời hạn được chấp nhận.
Mua cổ phiếu công ty nước ngoài qua ứng dụng giao dịch có được không?
Đây là đầu tư gián tiếp ra nước ngoài, đi theo cơ chế riêng và thường hạn chế với cá nhân. Người lao động nhận cổ phiếu thưởng của công ty mẹ nước ngoài có cơ chế riêng. Bạn nên đối chiếu quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước trước khi giao dịch.
Lợi nhuận từ công ty ở nước ngoài về Việt Nam có phải nộp thuế không?
Lợi nhuận được chia là thu nhập phải khai theo pháp luật thuế thu nhập cá nhân, có xét tới hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa hai nước nếu có. Phần tính thuế cụ thể bạn nên hỏi kế toán hoặc tư vấn thuế.
Đã lỡ chuyển tiền qua người thân để góp vốn thì làm gì?
Dừng chuyển thêm theo cách cũ, liệt kê toàn bộ dòng tiền và giấy tờ đang có, rồi gặp luật sư để tìm phương án khắc phục theo quy định hiện hành. Để càng lâu, số giao dịch cần giải trình càng nhiều.