Để chuyển vốn đầu tư ra nước ngoài, nhà đầu tư cần có giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài, mở tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài bằng ngoại tệ tại một ngân hàng được phép, đăng ký giao dịch ngoại hối liên quan tới hoạt động đầu tư ra nước ngoài với Ngân hàng Nhà nước, và đáp ứng điều kiện về chấp thuận của nước tiếp nhận theo luật nước đó. Mọi dòng tiền đi và về của dự án, gồm vốn chuyển ra, lợi nhuận và vốn thu hồi chuyển về, đều đi qua tài khoản này.
Đây là chặng nhiều doanh nghiệp tưởng đơn giản, vì nghĩ "có giấy rồi thì ra ngân hàng chuyển tiền". Thực tế ngân hàng là bên kiểm chứng từ cuối cùng, và nếu một mắt xích thiếu, tiền sẽ không đi. Bài này nói nguyên lý theo quy định quản lý ngoại hối; hạn mức, mẫu đăng ký và thời hạn cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành của Ngân hàng Nhà nước và hướng dẫn của ngân hàng nơi mở tài khoản.
Thứ tự các việc trước khi tiền được chuyển
Khung chung theo quy định quản lý ngoại hối đối với đầu tư ra nước ngoài. Thứ tự này giúp bạn biết mình đang kẹt ở đâu khi ngân hàng chưa cho chuyển.
- Có giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài còn hiệu lực, thông tin khớp với hồ sơ doanh nghiệp.
- Chọn một ngân hàng được phép hoạt động ngoại hối, mở tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài bằng ngoại tệ cho dự án.
- Lập hồ sơ đăng ký giao dịch ngoại hối liên quan tới hoạt động đầu tư ra nước ngoài, nộp Ngân hàng Nhà nước theo phân cấp hiện hành; ghi rõ tài khoản, ngân hàng, kế hoạch chuyển vốn.
- Nhận văn bản xác nhận đăng ký giao dịch ngoại hối.
- Hoàn tất thủ tục ở nước tiếp nhận theo luật nước đó, hoặc có giấy tờ chứng minh dự án đã được nước tiếp nhận chấp thuận hay không cần chấp thuận.
- Nộp ngân hàng bộ chứng từ cho từng lần chuyển: giấy chứng nhận, văn bản xác nhận đăng ký, chứng từ ở nước tiếp nhận, lệnh chuyển tiền phù hợp tiến độ.
- Lưu chứng từ từng lần chuyển để đối chiếu khi báo cáo định kỳ.
Bước 5 là chỗ hay gây tắc. Có nước đòi vốn phải về trước rồi mới cấp phép, có nước cấp phép trước. Nếu nước tiếp nhận đòi tiền trước, bạn nên trao đổi với ngân hàng và cơ quan quản lý ngoại hối về chứng từ thay thế được chấp nhận, thay vì tìm đường chuyển tiền khác.
Tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài: vì sao chỉ đi một đường
Theo quy định quản lý ngoại hối hiện hành, mỗi dự án thường gắn với một tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài bằng ngoại tệ mở tại một ngân hàng được phép. Tiền ra và tiền về của dự án đều phải qua tài khoản này. Thiết kế "một cửa" như vậy giúp Ngân hàng Nhà nước theo dõi tổng vốn đã ra, lợi nhuận đã về, và giúp chính doanh nghiệp có một sổ cái rõ ràng cho dự án.
Hệ quả thực tế: bạn không được tách vốn ra chuyển qua nhiều ngân hàng khác nhau tuỳ tỷ giá ngày hôm đó, không được chuyển từ tài khoản thanh toán thông thường của công ty, càng không được chuyển từ tài khoản cá nhân của giám đốc. Muốn đổi ngân hàng hay đổi tài khoản, bạn phải làm thủ tục đăng ký thay đổi trước. Doanh nghiệp có nhiều dự án ở nhiều nước thì mỗi dự án có tài khoản riêng.
Nguồn ngoại tệ vào tài khoản có thể là ngoại tệ doanh nghiệp đang có, ngoại tệ mua của ngân hàng được phép, hoặc vốn vay theo quy định. Khi mua ngoại tệ để chuyển, ngân hàng sẽ yêu cầu chứng từ chứng minh mục đích là đầu tư ra nước ngoài đã được đăng ký. Đây là lý do ngân hàng nơi mở tài khoản nên được tham gia từ khi bạn còn làm hồ sơ xin giấy chứng nhận.
Các dòng tiền và tài sản đi ra: mỗi loại một đường
Vốn đầu tư ra nước ngoài không chỉ là tiền. Mỗi loại đi đường thủ tục riêng, bảng dưới tóm theo nguyên lý.
| Loại vốn | Đi qua đâu | Lưu ý |
|---|---|---|
| Tiền ngoại tệ | Tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài tại ngân hàng được phép | Phải đúng tiến độ đã đăng ký; đổi tiến độ thì đăng ký thay đổi |
| Máy móc, thiết bị, hàng hoá | Thủ tục hải quan xuất khẩu theo diện góp vốn đầu tư | Giá trị được tính vào vốn; hàng thuộc diện cấm xuất khẩu không được dùng |
| Công nghệ, quyền sở hữu trí tuệ | Hợp đồng chuyển giao hoặc góp vốn theo pháp luật chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ | Công nghệ hạn chế chuyển giao cần thêm chấp thuận chuyên ngành |
| Lợi nhuận từ dự án ở nước ngoài dùng để tái đầu tư | Giữ lại ở nước ngoài theo nội dung đã đăng ký hoặc điều chỉnh | Phải điều chỉnh giấy chứng nhận và báo cáo; không tự ý dùng |
| Chi phí chuẩn bị đầu tư trước khi có giấy | Kênh ngân hàng theo quy định riêng về khoản chuyển trước | Trong hạn mức luật định, tính vào tổng vốn đầu tư |
Với máy móc góp vốn, giá trị khai trên tờ khai hải quan, trên hợp đồng góp vốn và trong báo cáo đầu tư nên thống nhất. Lệch giá trị giữa các tài liệu là nguồn rắc rối khi quyết toán hoặc khi thoái vốn.
Những kênh không được dùng, dù nhanh hay rẻ hơn
Bài trên trang này không hướng dẫn cách chuyển tiền ngoài kênh chính thức. Ngược lại, danh sách dưới để bạn nhận ra và từ chối khi có người gợi ý.
- Chuyển qua tài khoản cá nhân của thành viên hoặc người thân rồi họ góp vốn hộ ở nước ngoài.
- Trả vốn góp bằng thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ quốc tế của cá nhân.
- Nhờ người ở nước ngoài ứng trước rồi "trả lại" bằng tiền đồng ở Việt Nam.
- Nâng giá hàng nhập khẩu hoặc hạ giá hàng xuất khẩu để để lại chênh lệch ở nước ngoài làm vốn.
- Mang ngoại tệ tiền mặt qua cửa khẩu để góp vốn.
- Dùng ví điện tử, tài sản số hoặc trung gian không được phép làm kênh chuyển vốn.
Những cách này có thể khiến bạn bị xử phạt vi phạm hành chính về ngoại hối và đầu tư, và hậu quả kéo dài hơn mức phạt: khoản vốn không được ghi nhận phía Việt Nam, lợi nhuận và tiền thoái vốn sau này không có căn cứ để chuyển về chính thức, và nếu số tiền lớn có thể bị xem xét ở mức nghiêm trọng hơn. Nếu đã lỡ đi sai đường, cách đúng là gặp luật sư để tìm phương án khắc phục theo quy định, không phải tiếp tục vòng vo.
Đăng ký thay đổi: những tình huống phải báo lại
Đổi tiến độ chuyển vốn. Dự án chậm hoặc nhanh hơn kế hoạch thì kế hoạch chuyển vốn đã đăng ký không còn đúng. Bạn đăng ký thay đổi trước khi chuyển lệch tiến độ, tránh trường hợp ngân hàng từ chối lệnh chuyển.
Đổi ngân hàng, đổi số tài khoản. Muốn chuyển sang ngân hàng khác vì lý do phí hoặc dịch vụ, bạn làm thủ tục đăng ký thay đổi và đóng tài khoản cũ theo hướng dẫn, không mở song song hai tài khoản cho cùng dự án.
Tăng, giảm vốn đầu tư. Thay đổi vốn trước hết phải điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài, sau đó mới đăng ký thay đổi giao dịch ngoại hối tương ứng.
Đổi nhà đầu tư hoặc tỷ lệ sở hữu. Chuyển nhượng một phần vốn cho nhà đầu tư Việt Nam khác hoặc đổi tỷ lệ góp với đối tác nước ngoài kéo theo cả điều chỉnh giấy chứng nhận và đăng ký ngoại hối.
Ngân hàng chưa cho chuyển: soát theo thứ tự này
Khi lệnh chuyển vốn bị giữ lại, nguyên nhân thường nằm ở sự lệch nhau giữa các giấy tờ chứ không phải ở bản thân dự án. Soát lần lượt các điểm dưới đây trước khi gọi điện hỏi ngân hàng.
- Tên nhà đầu tư, mã số doanh nghiệp, tên dự án trên lệnh chuyển có khớp đúng từng chữ với giấy chứng nhận và văn bản xác nhận đăng ký ngoại hối không.
- Số tiền của lần chuyển có nằm trong tiến độ đã đăng ký không, cộng dồn các lần trước có vượt tổng vốn được phép không.
- Tài khoản nhận ở nước ngoài có đúng là tài khoản của công ty con, dự án hay đối tác đã khai trong hồ sơ không.
- Chứng từ của nước tiếp nhận đã đủ chưa, bản dịch có thống nhất tên với các giấy tờ phía Việt Nam không.
- Giấy chứng nhận có vừa được điều chỉnh mà đăng ký giao dịch ngoại hối chưa cập nhật theo không.
Phần lớn trường hợp chỉ cần sửa một điểm lệch là tiền đi được. Nếu ngân hàng yêu cầu thêm chứng từ ngoài danh sách bạn đã chuẩn bị, hỏi rõ căn cứ để lần sau chuẩn bị sẵn từ đầu.
Một ví dụ giả định đi trọn đường
Công ty chế biến thực phẩm A ở Cần Thơ được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài để lập công ty phân phối ở Campuchia, vốn chia hai đợt. Kế toán trưởng làm việc với ngân hàng B từ khi còn làm hồ sơ, nên ngân hàng phát hành văn bản cam kết thu xếp ngoại tệ khớp số vốn. Có giấy chứng nhận, công ty mở tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài tại ngân hàng B, nộp hồ sơ đăng ký giao dịch ngoại hối và nhận xác nhận.
Song song, công ty con ở Campuchia được đăng ký theo luật nước đó. Có giấy tờ của nước tiếp nhận, công ty A thông báo cho Bộ Tài chính trong thời hạn quy định, rồi chuyển đợt vốn thứ nhất qua tài khoản vốn. Một năm sau, đợt hai dự kiến dùng xe tải đông lạnh làm vốn thay vì tiền; công ty điều chỉnh cơ cấu vốn trong giấy chứng nhận, đăng ký thay đổi giao dịch ngoại hối, rồi làm thủ tục hải quan xuất khẩu xe theo diện góp vốn. Mọi chứng từ được lưu theo đợt, đủ để báo cáo định kỳ và để chuyển lợi nhuận về sau này.
Câu hỏi thường gặp
Có giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài rồi đã chuyển tiền được chưa?
Chưa đủ. Bạn còn cần mở tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài tại ngân hàng được phép, đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước và có giấy tờ về chấp thuận của nước tiếp nhận theo luật nước đó, trừ khoản chi phí chuẩn bị đầu tư được phép chuyển trước.
Một dự án được mở bao nhiêu tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài?
Theo quy định quản lý ngoại hối hiện hành, mỗi dự án thường gắn với một tài khoản vốn đầu tư bằng ngoại tệ tại một ngân hàng được phép. Muốn đổi ngân hàng thì làm thủ tục đăng ký thay đổi trước, không mở song song.
Có được dùng tài khoản thanh toán của công ty để chuyển vốn không?
Không nên và thường không được ngân hàng chấp nhận. Vốn đầu tư ra nước ngoài phải đi qua tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài đã đăng ký. Chuyển từ tài khoản khác khiến khoản vốn khó được ghi nhận và khó chuyển lợi nhuận về sau này.
Góp vốn bằng máy móc thì làm thủ tục gì?
Máy móc dùng làm vốn góp được xuất khẩu theo thủ tục hải quan cho diện góp vốn đầu tư, giá trị tính vào vốn đầu tư ra nước ngoài. Cơ cấu vốn gồm máy móc cần được ghi trong giấy chứng nhận, và giá trị trên các tài liệu nên thống nhất.
Chuyển tiền chi phí khảo sát trước khi có giấy có được không?
Được, trong giới hạn và điều kiện luật định về chi phí chuẩn bị đầu tư, và khoản này được tính vào tổng vốn đầu tư. Hạn mức cụ thể và chứng từ cần có bạn đối chiếu văn bản hiện hành và hỏi ngân hàng nơi chuyển tiền.
Chuyển vốn sai kênh thì bị gì?
Có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về ngoại hối và đầu tư; khoản vốn không được ghi nhận phía Việt Nam nên lợi nhuận và vốn thu hồi khó chuyển về chính thức. Nếu đã lỡ, bạn nên gặp luật sư để tìm cách khắc phục theo quy định.